Skip directly to content

Дархан цаазат газрын кластерууд

Дархан цаазат газар 1993 онд 5 кластерын талбайтайгаар байгуулагдсан. Тэдгээрийн тоо 2000 он гэхэд 9 болсон. Анхандаа 39.6мян. га нутаг дэвсгэртэй байсан ба одоогийн байдлаар 323198.4 гад хүрсэн. Хамгаалагдсан бүсийн кластерийн нийт талбай 601938 га. Дархан цаазат газрын 9 кластерийн нутаг дэвсгэр дээр Увс нуурын хотгорын байгалийн бүх экосистем: ус-намагтай, хээр талаас эхлээд уул-тайгын, мөстлөг хүртэл оршдог. Дархан цаазат газрын нутаг дэвсгэр дээр 83 зүйлийн хөхтөн, 350 зүйлийн шувуу, 3 зүйлийн загас, 2 зүйлийн хоёр нутагтан, 7 зүйлийн хэвлээр явагч амьдардаг.

Кластерийн хэсэг бүрээр дархан цаазат газрын талбайг харуулбал:

  •     Кара-Холь - 122451 га
  •     Хан-Дээр - 112917,4 га
  •     Оруку-Шынаа - 28750 га
  •     Улар - 18000 га
  •     Монгун-Тайга ­15890 га
  •     Арысканныг - 15000 га
  •     Цугээр-Элс - 4900 га
  •     Убсу-Нур - 4490 гa
  •     Ямаалыг - 800 га

 

“Цугээр-элс” кластер нь эоловыми песчаными  дюнами. Увс нуурын хотгорын зүүн хойд хэсэгт Тэс-Хэм голын зүүн эргээр оршдог. Цугээр-Элс хэмээх маш их хуурай элстэй.

Хамгаалалттай бүсэд хадархаг уултай хялганат болон цөлөрхөг хээр тал, Тэс-Хэм голын хөндий (зүүн эргээр) нугын ургамал, древесным тугаем в пойме-тай уг голын цутгалан Эрзин голын цутгалаас дээш, мөн цэнгэг устай Торе-Холь нуур ордог.

Газар зүйн координат: 49°45` - 50°29` ХӨ ба 94°45` - 95°35` ЗУ.

“Улар” хэмээх кластер нь Улаар Хэм голыг бүхэлд нь, Сангелин нурууны баруун талаар нийлдэг Хорумнуг-Тайга нурууны усны хагалбар хэсгийг хамран Сангилен нурууны өмнөд хамгийн том налуу дээр оршдог. Энэ нь Сибирийн БОРЕАЛЬ ойн өмнөд хилийн уулын ой юм. 

 Ландшафтын болон биологийн олон төрөл зүйлийн хамгаалалт. Газар зүйн координат: 50°18` - 50°31`ХӨ,  92°20` - 95°50` ЗУ.

 

«Ямаалыг» хөщэмээх кластер нь Агар-Дагийн нуруунаас баруун тийш, Алтан элснээс зүүн тийш ОСТАНЦЕВАЯ тэгш талын өмнөд хэсэгт Тэс-Хэм голын зүүн эрэг дээр оршино. ОСТАНЕЦ зүүн-зүүн хойноос баруун-баруун өмнө рүү сунаж тогтсон. Д.т-ээс дээш 1321м-т оршино. 10 км үргэлжилдэг.

Түүх соёлын өвийн археологийн маш олон объектуудтай, хээр тал, ОСТАНЕЦ.

Газарзүйн координат: 50° 12' - 50° 15'  Х.Ө.   93° 40' - 95° 05'  З.У.

 

«Арысканныг» кластер нь Танну-Ола нурууны өмнө хажуу, Арысканныг-Хем голын савд орших ба хойноос өмнө зүг рүү сунаж тогтсон тэгш өнцөгт хэлбэртэй. Газрын хамгийн өргөн нь 24-28км, урт нь 42км.

Сибирийн БОРЕАЛЬ ойн өмнөд хилийн уулын ой. Ландшафтын болон биологийн олон янз байдлын хамгаалал.

Газарзүйн  координат: 50°98` - 50°54` ХӨ,  94°25` - 94°38` ЗУ.

 

«Увс нуур» кластер нь нуурынхаа хойд хэсэгт, Оруку-Шынаа голын эхийн бэлчирт ОХУ-н  улсын хилийн дагуу Увс нуурт цутгах цутгалан орчимд оршино.

Газар зүйн  координат: 48°15' – 51°09' ХӨ, 90°40' – 98°50' ЗУ.

Гадагш урсацгүй хамгийн том нуур нь Увс нуур ба (Монголын Том нууруудын сав газарт) д.т.д. 759м-т усны хөвөө нь тэмдэглэгддэг. Бэлчирийн хойд хэсэг ба хойд эрэг нь “Увс нуур” кластерт ордог. Олон улсын ач холбогдол бүхий шувуудын гол нутаг дэвсгэр. Нуурын Монголын хэсэг нь Рамсарын эдэлбэр\ашигтай газрын жагсаалтанд орсон. 

«Оруку-Шынаа» кластер нь Орос,  Монгол улсын хилийн дагуу Оруку-Шынаа голын татамд Тэс-Хэмийн хошууны нутаг дэвсгэр дээр оршдог.  

Олон улсын ач холбогдол бүхий шувуудын гол нутаг дэвсгэр.

Яшил хэлбэрийн зэрлэг чацаргана ургадаг (Hippofaer rhamnoides).

Газар зүйн координат:  50° 33' - 50° 42'  Х.Ө. 93° 30'  - 94° 05' З.У.

«Мөнгөн Тайга» кластер Мөнгөн тайга уулын (Зүүн Сибирийн өндөр цэг- д.т.д. 3976м-т) хөвчийг эзлэх ба хөвчийн мөсөн голтой хэсэг түүнд ордог.

Хамгаалалттай бүс нь Балыктыг, Мугур, Моген- Бүрэн голын эхийг эзлэн дархан цаазат газрыг тойрон ОХУ болон Монгол улсын хилээс Мугур-Шегетей, орта-Шегетей, Тоолайлыг, Гар-Хорагай, Хадши голууд огтолцох хүртэлх хэсгийг багтаадаг. Энд өндөр уулын ландшафт, мөсөн голууд, цасан хунгар, тундрын болон өндөр уулын бүсийн ургамал зонхилно. Кластер болон хамгаалалттай бүсүүд нь ландшафтын болон биологийн олон янз байдлын (ирвэс, аргаль г.м.) хамгаалалтаар Алтай Саяны экобүсийн гол нутаг дэвсгэр нь болдог.  

Газар зүйн координат: 50°45` - 50°29` ХӨ. 94°23` - 95°35` ЗУ.

 

«Кара-Холь» кластер нь Алтай болон Хакасийн БНУ-н хил дээр Бай-Тайгийн хошууны нутаг дэвсгэр дээр баруун хойд хэсэгт оршдог.   

Алтай болон Хакасийн дархан цаазат газруудтай хиллэдэг. Биологийн олон янз байдлыг хадгалах талаар Алтай Саяны экобүсийн  гол  нутаг дэвсгэр. Хамгаалалттай бүсэд ижил нэртэй тектоник гаралтай  Кара-Холь гэсэн нуур байдаг. Нутаг дэвсгэр үндсэндээ  Баруун Саяны салбарт оршдог. 

Газар зүйн координат: 50° 55' - 51° 40' ХӨ, 88° 55' - 90° 10' ЗУ.

 

«Хан-Дээр» (Кантегир) кластер Баруун Саянны нурууны өмнөд салбар дээр Красноярскийн хязгаартай хиллэх хилийн дагуу оршино.  Уулын хотгор гүдрэг, ойн дээд хил, ой нь ихэнхдээ цэвэр хуш, шилмүүст ойтой холимог.   Хамгийн дээд өндөр нь д.т.д. 2800-3100 м. хотгор гүдгэр нь гүнзгий ухагдсан голын хөндийгөөр зааглагддаг. Хемчийн нуруугаар “Хан Дээр” газар нь Саяно-Шушенскийн ДЦГ-тай нийлдэг. Биологийн олон янз байдлыг хамгаалах Алтай Саяны экобүсийн гол нутаг дэвсгэр (ирвэс, хойд ойн буга, зэрлэг гахай г.м.). Хил залгаа нутгууд нь эрдэст рашаанаар баялаг, хамгаалалттай бүсүүд нь бүртгэгдсэн аг агнуурын аж ахуй болдог (үслэг, туурайтан, усны бионөөц). Уг нутаг дэвсгэр нь аялал жуулчлалын өндөр чадавхтай (явган, усны, БАЛЬНЕОЛОГИЧЕСКИЙ).    

Газар зүйн координат: 51° 39' - 52° 15' ХУ, 90° 00' - 92° 15' ЗӨ.

Кластер 3 хэсэгт хуваагдана:

    «Хан-Дээр-1» (Кантегир голын зүүн эрэг, Абазин районы  хяналтын газар)

    «Хан-Дээр-2» (Улуг-Каргал гол хүртэл, Сут-Холь районы хяналтын газар)

  • «Хан-Дээр-3» (Чаа-Холь районы хяналтын газар).
Монгол